انجام پایان نامه

درخواست همکاری انجام پایان نامه  بانک مقالات رایگان انجام پایان نامه

سفارش پایان نامه

|

انجام پایان نامه ارشد

انجام پایان نامه اقتصاد دلالی به جای اقتصاد مولد

انجام پایان نامه|اقتصاد دلالی به جای اقتصاد مولد

دولت هاشمی منادی و خواهان سیستم بروکراتیک نئولیبرالی یا سیستم بازار آزاد بود، به همین دلیل مطابق با اعمال چنین سیستمی تمایل به جلوگیری از این افراد نداشت. در اواخر دهه ۶۰ و اوایل دهه ۷۰ آقای هاشمی بحث خصوصی سازی را مطرح کرد و به واسطه چنین سیاستی که مبتنی بر سرمایه گذاری بود نمی توانست جلوی این نوکیسگان را بگیرد

خیلی ها دوران حسن روحانی را با دوران هاشمی رفسنجانی مقایسه می کنند. دورانی که جنگ تمام شده بود و توسعه اقتصادی در سرلوحه برنامه های دولت قرار گرفته بود. اکنون نیز حسن روحانی نجات اقتصادی کشور را در دستور کار دولتش قرار داده است و خیلی از اعضای تیم اقتصادی اش متعلق به همان دوره هاشمی هستند یا از نزدیکان هاشمی. از این رو بسیاری این دولت را ولو در حوزه توسعه اقتصادی ادامه دولت هاشمی می دانند. از این رو برآن شدیم تا در این شماره پرونده یی داشته باشیم درباره تاثیرات توسعه اقتصادی و صنعتی دوران هاشمی رفسنجانی بر زندگی مردم ولو آنکه دولت روحانی لااقل در شعارهایش تفاوت هایی در حوزه توسعه سیاسی و فرهنگی با دولت هاشمی داشته باشد. درباره مشخصات توسعه اقتصادی دوران پس از جنگ با مینو بدیعی گفت وگو کردم. چه آنکه او در آن دوران خبرنگار اجتماعی روزنامه کیهان بود و گزارش های اجتماعی اش چه در دوران جنگ و بمباران ها و چه در دوره سازندگی و تغییرات اجتماعی، به عنوان چشم و گوش جامعه آن دوره به یادگار مانده است. بدیعی که دکترای مدیریت امور فرهنگی دارد و پایان نامه دکترایش نیز «طراحی مدل و تبیین نقش مطبوعات در توسعه پایدار کشور» است از ظهور قشر نوکیسگان اقتصادی متعلق به طبقه خرده بورژوازی متوسط شهری در دوران پس از جنگ می گوید و تاثیرشان بر اقتصاد، سیاست و زندگی مردم.

مردم کالاهایی را که در زمان جنگ نمی توانستند تهیه کنند در دوران پس از جنگ با قیمت های بالا می خریدند. کمی رفاه در جامعه، البته در بین بعضی از طبقات اجتماعی، به وجود آمده بود. قدرت خرید یک عده به دلیل افزایش حقوق بالا رفته بود و در عین حال قدرت خرید یک عده هم به خاطر سیاست های اقتصادی آن دوره حتی از زمان جنگ هم بدتر شده بود

آیا جامعه ایران پس از جنگ دچار تغییر شگرفی شد؟ و به نظر شما این تغییر و تحول بیشتر در چه حوزه هایی صورت گرفت؟

در آن دوران حرکت جامعه به سمت و سوی مسائل اقتصادی بود. همچنین یک بحث کلی در جامعه به راه افتاد به نام بحث توسعه اقتصادی و عصر سازندگی. در واقع بحث این بود که نخستین قدم ها در ارتباط با از میان بردن تحریم ها و آثار جنگ تحمیلی در ایران برداشته شود و به غیر از این مساله اقتصادی که رو به اضمحلال بود دوباره نوسازی شود. به همین دلیل آقای هاشمی بحث سازندگی را مطرح کردند و این بحث در ابعاد گوناگون به خوبی و مستمر دنبال شد. برای نخستین بار بود که پس از پیروزی انقلاب برنامه های توسعه اقتصادی اجتماعی به تصویب رسید و یک حرکت سراسری برای اجرای آن در کشور به وجود آمد. دوران جنگ دوران رکود بود. بحث کوپنی کردن برخی کالاها و تامین آنها بود. حتی من یادم هست که کالاهای خیلی ابتدایی مثل پودر رختشویی یا کالاهای بهداشتی در بازار نبود و همه تلاش می کردند برای تهیه این کالاها در صف بایستند. همچنین این موضوع درباره کالاهای غذایی نیز مصداق داشت. اما در دوره آقای رفسنجانی این سیستم کوپنی کم کم رنگ باخت. درها به سوی واردات باز شد. وضعیت اقتصادی تا حدودی به سمت شکوفایی حرکت کرد. سرمایه گذاری های زیادی در بخش اقتصادی انجام شد. به ویژه در بخشی که خود دولت به آن اشراف داشت. مثلا بازار مسکن که قبلا در رکود بود، رونق گرفت یا خودرو سازی داخلی که به شدت آسیب دیده بود کم کم تا حدود زیادی متحول شد. حقوق کارمندان که در دوران جنگ بسیار پایین بود تا حدی افزایش پیدا کرد. به طور کلی فضای اقتصادی نسبتا باز تر شد اما در مقابل در فضای سیاسی تغییر زیادی صورت نگرفت.

شما چقدر با نظر مخالفان راستگرای دولت هاشمی که معتقد بودند تجمل گرایی در دوره آقای هاشمی وارد جامعه شد موافق هستید؟

به نظر من اصلا تجمل گرایی معنی و مفهوم خاصی ندارد. در دوران جنگ به دلیل شرایط جنگی مردم در شرایط بسیار دشوار زندگی می کردند و برای تامین نیازهای اولیه خود باید ساعت ها در صف می ماندند. در واقع سیستم اقتصادی یک سیستم کوپنی بود. حتی مردم برای تامین روزنامه که بسیار محدود بود در صف می ماندند ولی در دوره آقای هاشمی تجمل گرایی نبود بلکه یک زندگی تقریبا متوسطی برای بخشی از جامعه فراهم آمد. اما می توان به این اشاره کرد –البته این یک نکته انتقادی به سیاست آقای هاشمی است که در دوران سازندگی به دلیل باز شدن فضای اقتصادی و اتخاذ سیاست بازار آزاد، گروهی از تازه به دوران رسیده های نوکیسه اقتصادی در جامعه شکل گرفتند. اینها کسانی بودند که از نوسانات نرخ ارز و بازار سکه و طلا بهره ها بردند و سطح زندگی خود را بالا کشیدند، البته نمی شود به آن تجمل گرایی گفت. آنها در واقع یک شکلی از زندگی را انتخاب کردند که با نوع زندگی گرو ه فرودست و حتی طبقه متوسط تفاوت داشت. مثلا واردات اتومبیل کمی آزاد شد و به دلیل آنارشیسم اقتصادی که در آن دوران حاکم بود آنها توانستند از این موقعیت ها استفاده کنند و کمی ثروت اندوختند. اما تجمل گرایی به آن مفهوم وجود نداشت. در حقیقت اگر بخواهیم از تجمل گرایی حرف بزنیم بیشتر می توانیم به اواخر دوره محمد رضا پهلوی اشاره کنیم که یک گروهی از اشرافیت در ایران وجود داشتند که معنای تجمل گرایی را متبادر می کنند ولی در دوره سازندگی این طور نبود. اگرچه همین گروه نوکیسگان به دلیل بهره گیری از باز شدن شرایط سرمایه گذاری و نوسانات اقتصادی توانستند سطح زندگی خود را بالاببرند ولی با این حال اقتصاد کشور به سمت اقتصاد مولد نرفت یعنی همان اقتصاد دلالی و تجاری حاکم شد، منتها اقتصاد دلالی و واسطه گری سبب گشایش در به روی زندگی برخی شد. به طور کلی من مفهوم تجمل گرایی را به کار نمی برم و فقط اینکه وضعیت مردم در دوران سازندگی از لحاظ رفاهی کمی بهتر از دوران جنگ بود.

این نوکیسگان که اشاره کردید قبل از دوران آقای هاشمی کجا بودند؟ و چطور توانستند وارد این عرصه شوند ؟ به عبارت بهتر چطور توانستند چنین امتیازاتی دریافت کنند و از سوی چه کسانی حمایت می شدند؟

در حقیقت ظهور این گروه از اوایل دهه ۶۰ شروع شد. اینها در واقع دلالان عمده یا دلالان بازار بودند که بازار سیاه به آنان وابسته بود یعنی در حقیقت در دوران جنگ کسانی بودند که با احتکار کالاهای اساسی مردم و قاچاق کالا و استفاده از نوسانات نرخ ارز و فروش طلا در بازار سیاه کم کم در حال بزرگ شدن بودند و به این ترتیب در جامعه شکل گرفتند. این گروه اصلا به اقتصاد مولد که متکی به اقتصاد کشاورزی یا صنعتی بود متکی نبودند. در گذشته عمده فروشان یا دلالان بخش تجاری یک درآمد مشخصی داشتند، اما بازار تجاری که در دروه جنگ به هم خورد، زمینه ساز ظهور این نوکیسه گان شد. این گروه پس از جنگ توانستند نفوذ زیادی در سیستم اقتصادی کشور داشته باشند و از بازاریان قدرتمند و سرشناس محسوب می شدند. در واقع طیف بازاریانی که به اقتصاد مولد متکی نبودند و از طریق واسطه گری کالاها یا قاچاق کالاها و فروش ارز سوءاستفاده های زیادی کردند و مولد آنارشیسم اقتصادی در کشور بودند.

چرا دولت هاشمی جلوی گسترش این افراد را نگرفت؟

دولت هاشمی اصلا علاقه مند نبود که جلوی این افراد را بگیرد. دولت هاشمی منادی و خواهان سیستم بروکراتیک نئولیبرالی یا سیستم بازار آزاد بود، به همین دلیل مطابق با اعمال چنین سیستمی تمایل به جلوگیری از این افراد نداشت. در اواخر دهه ۶۰ و اوایل دهه ۷۰ آقای هاشمی بحث خصوصی سازی را مطرح کرد و به واسطه چنین سیاستی که مبتنی بر سرمایه گذاری بود نمی توانست جلوی این نوکیسگان را بگیرد و هیچ وقت هم با آنها مقابله نکرد. در واقع آقای هاشمی آنان را در کنار سرمایه داران وابسته به اقتصاد مولد در سیاست بازار آزاد می دید. اما در اواخر دوره ریاست جمهوری، آقای هاشمی آنها را مخل سیستم تکنوکراتیک دولتی می دانست و بیشتر تمایل داشت از سرمایه داران لیبرال تکنوکرات حمایت کند تا از سرمایه داران بخش تجاری و بازار آزاد دلالی.

آیا طبقات پایین جامعه هم بر اثر سیاست آقای هاشمی رشد کردند؟

طبقات پایین جامعه در واقع هیچ رشدی نداشتند. اگرچه یک مقداری حقوق ها افزایش پیدا کرد و بازار کار تا حدی بهتر شد، اما در این گیرو دار طبقه متوسطی ایجاد شد که توانست از این شرایط تا حدودی استفاده کند و به یک رفاه کامل برسد. اما طبقات پایین شامل کارمندان رده پایین، کارگران، قشرهای حقوق بگیر و کشاورزان در زندگی شان بهبود آنچنانی حاصل نشد و رفاه طبقه متوسط را هم از دست دادند. این مشکل اصلی اقتصادی آقای رفسنجانی بود.

در واقع به گفته منتقدان این گزاره که «فاصله طبقاتی در این دوره افزایش پیدا کرد» به نظر شما درست است؟

من به طور کلی معتقد به این نیستم که آقای هاشمی به وجود آورنده فاصله طبقاتی در کشور بود. البته تشدید شد ولی فاصله طبقاتی در دوران جنگ و رژیم گذشته هم بسیار زیاد بود و فقط مختص دوره هاشمی نبود. اما اتفاقی که در دوره آقای هاشمی افتاد این بود که برخی گروه های متوسط جامعه به دلایل فوق خود را بالا کشیدند و از سوی دیگر به دلیل افزایش جمعیت در آن دوران بر تعداد افراد و گروه های پایین جامعه یا دهک پایین افزوده شد و این ناشی از سیستم اقتصادی بود که از دوران قاجار تاکنون ادامه داشت. من تقصیر را به گردن سیستم اقتصادی کهنه کشور می اندازم چون این سیستم بعد از انقلاب دست نخورد ولی در مقابل سیستم سیاسی ما کاملا تغییر کرد و به دست گروه های خرده بورژوازی متوسط شهری افتاد. اینها آمدند توان اقتصادی خود را بالا بردند اما به سیستم اقتصادی دست نزدند. یعنی در واقع همان سیستم اقتصادی طبقاتی که در دوران شاه بود حفظ شد. به طور کلی باید این طور بگویم که این قشر خرده بورژوازی متوسط شهری که قدرت سیاسی را به دست گرفت در دوران سازندگی قدرت اقتصادی خود را افزایش داد. یعنی آنها در واقع بر بستر همان ناهنجاری های اقتصادی و تضادهای طبقاتی که از زمان گذشته بود، حرکت کردند.

یکی از اهداف مهم در برنامه توسعه اول، مربوط به توسعه کشاورزی بود که حتی در برنامه توسعه دوم هم روی آن تاکید شد. آیا در دوران سازندگی بهبودی در وضعیت کشاورزان حاصل شد؟

به طور کلی بعد از انقلاب شعار بسیار زیادی در رابطه با توسعه کشاورزی دادند حتی در دولت آقای بازرگان بحث توسعه کشاورزی مطرح شده بود. اما در عمل چه در دوره آقای مهندس موسوی که کشاورزی به هیچ وجه پیشرفت نکرد حتی عقبگرد هم داشتیم و چه در دوره آقای رفسنجای هیچ نشانی از توسعه کشاورزی مشاهده نشد. اصلا در برنامه اول توسعه، توسعه کشاورزی در حاشیه است ولی نگاه بیشتر به سمت توسعه صنعتی بود تا کشاورزی. چون تعریفی که از توسعه کشاورزی یا توسعه روستایی کردند مانند توسعه روستایی در هندوستان یا چین نبود. نتیجه آن هم این شد که بدترین وضعیت خود را در زمان آقای احمدی نژاد سپری کند که همه چیز از کشورهای دیگر وارد کشور می شد. حتی گندم هم که در دوره آقای خاتمی به خودکفایی رسیده بود در دولت بعدی از خارج وارد می شد. به طور کلی این طور بهتر است بگویم که توسعه کشاورزی یا روستایی در ایران یکی ازبدترین برنامه ها در دولت های مختلف بود آن هم با وجود شعارهایی که زده می شد و اهدافی که در برنامه های مختلف توسعه یی آمد.

یکی دیگر از اهداف برنامه پنج ساله اول، اصلاح الگوی مصرف بود اما یکی از انتقاداتی که به دوران آقای هاشمی می شود، این است که جامعه در این دوره به شدت مصرف گرا شد. این انتقاد را تا چه حد قبول دارید؟

وقتی قشر خرده بورژوازی متوسط شهری با سیستم دلالی تبدیل به قشر پولدار جامعه شد و جای سرمایه داران لیبرال را گرفت یکی از مشخصاتش این بود که به دنبال مصرفی کردن جامعه باشد چون باید کالا وارد می کرد و به مردم می فروخت. از این رو سعی می کرد تا جامعه را به سمت مصرف گرایی پیش ببرد تا در خلال آن به ثروت برسد. یادم هست که مجلس آن دوره سعی داشت تا قانون بهینه سازی مصرف انرژی را اجرایی کند و سازمان ها و دولت نیز باید به این سمت پیش می رفتند اما این قانون با منافع قشری که در قدرت سیاسی هم سهیم بود تناقض داشت. این قشر می خواست کالاهایش را وارد کند و در بازار بفروشد. خریداران این بازار هم مردم بودند. پس الگوی مصرف جامعه باید به سمت خرید بیشتر برود. این قشر جدید پولدار و کسانی که از رانت های دولتی استفاده می کردند به مصرف گرایی بیشتر جامعه دامن می زدند. به همین دلیل طرح هایی که در زمینه بهینه سازی مصرف تصویب شده بود، و هیچگاه به مرحله اجرا نرسید.

در این صورت سبک زندگی مردم چه تغییراتی پیدا کرد؟

مردم کالاهایی را که در زمان جنگ نمی توانستند تهیه کنند در دوران پس از جنگ با قیمت های بالا می خریدند. کمی رفاه در جامعه، البته در بین بعضی از طبقات اجتماعی، به وجود آمده بود. قدرت خرید یک عده به دلیل افزایش حقوق بالا رفته بود و در عین حال قدرت خرید یک عده هم به خاطر سیاست های اقتصادی آن دوره حتی از زمان جنگ هم بدتر شده بود. در این دوره چون نرخ ارز آزاد بود روی قیمت کالاها اثر می گذاشت. این سیاست های اقتصادی باعث شد که عده یی در بازار که متعلق به طبقه متوسط بودند پولدار و وارد جرگه طبقات پولدار جامعه شوند. وقتی مردم زندگی آنها را دیدند این نوع زندگی تبدیل به الگویی برای طبقات پایین تر، مخصوصا کارمندان شد.

از این رو بود که نحوه پوشش هم تغییر یافت و جامعه رنگی تر شد، ویدیو وارد خانه ها شد و تحولات ظاهری در جامعه به چشم می خورد؟ اصلا این تغییرات ناشی از سیاست های اقتصادی دولت هاشمی یا ناشی از تحولات عصر جهانی شدن و دوران پس از جنگ بود؟

هم عامل خارجی و هم عامل داخلی در این تغییر ظاهری موثر بودند. با وجود فناوری اطلاعات و اینترنت گریزی از تغییر نبود. در عین حال دولت هاشمی نیز می خواست پارامترهای جهانی شدن را وارد زندگی مردم کند. جامعه هم خب طبیعی است با استفاده از رسانه و کانال های ارتباطی با جهان سبک زندگی اش را تغییر داد.

عصر جهانی شدن وجوه دیگری هم داشت و آن توسعه سیاسی بود. آیا همانقدر که در ذایقه اجتماعی مردم تغییر به وجود آمد، توسعه سیاسی هم شکل گرفت؟

به نظر من در دوره آقای هاشمی رفسنجانی توسعه اجتماعی و سیاسی انجام نشد. شاید آقای هاشمی نگاه نسبتا دموکراتیکی داشت اما در دولت ایشان توجه چندانی به مقوله آزادی های اجتماعی نشد. توجه به توسعه سیاسی و اجتماعی از سال ۷۶ و در دولت آقای خاتمی شکل گرفت.

انجام پایان نامه اقتصاد

 

سفارش پایان نامه