انجام پایان نامه

درخواست همکاری انجام پایان نامه  بانک مقالات رایگان انجام پایان نامه

سفارش پایان نامه

|

انجام پایان نامه ارشد

 پایان نامه 

انجام پایان نامه| مطالعه تطبيقي نظام تحقيق و توسعه در بيمارستانهاي كشورهاي منتخب 41 ص






عنوان مقاله
مطالعه تطبيقي نظام تحقيق و توسعه در بيمارستان‌هاي كشورهاي منتخب

 
چكيده
تحقيق و توسعه مهمترين واحد تفكر در هر نظامي، به ويژه در نظام سلامت يك جامعه، كه با مهمترين عنصر وجودي انسان‌ها يعني جان آنها سروكار دارد، محسوب مي‌شود. امروزه نظام تحقيق و توسعه در قلب فعاليت‌هاي علمي جاي دارد، به طوري كه كشورهاي صنعتي سهم قابل توجهي از درآمد و نيروي كار خود را به فعاليت‌هاي تحقيق پايه و كاربردي و توسعه فن‌آوري اختصاص مي‌دهند. اين درحالي است كه در حال حاضر در بخش بهداشت ودرمان فعاليت‌هاي پراكنده و غيرمنسجمي  در زمينه تحقيق و توسعه  صورت مي گيرد  كه با نيازهاي  واقعي  اين  گونه فعاليت‌ها در مراكز  تخصصي و پراهميتي نظير بيمارستان كه ضامن سلامت و رفاه اجتماعي كشور است سازگاري ندارد.
در اين بررسي تطبيقي- توصيفي ضمن مطالعه مباني نظري، سوابق موجود و ادبيات مرتبط، وضعيت نظام تحقيق و توسعه در بيمارستان‌هاي چند كشور شامل آمريكا (نمونه نظام بهداشت و درمان خصوصي)، انگليس (نمونه نظام بهداشت و درمان ملي)، هندوستان (نمونه نظام بهداشت و درمان مختلط)، و نيز ايران با كمك نظريه سيستم‌ها و با ابزارهاي گردآوري داده‌ها شامل بررسي پايگاه‌هاي اينترنتي بيمارستان‌ها، پرسشنامه و مصاحبه مورد بررسي و تحليل قرار گرفت و با بهره‌گيري از روش كارت امتيازي متوازن (BSC)   مقايسه ‌شد. متغيرهاي اصلي در مطالعه تطبيقي عبارت بودند از: دروندادها، منابع، ساختار سازماني، فرايندها، ارتباطات، عملكرد، و بروندادها. سپس با استفاده از يافته‌هاي حاصل از مطالعات كتابخانه‌اي و مطالعه ميداني، الگويي با استفاده از مفاهيم مطرح شده در روش تحليل و طراحي ساخت‌يافته سيستم‌ها (SSADM)    طراحي شد و با كمك تكنيك دلفي مورد آزمون قرار گرفت و نهايي گرديد.
براساس يافته‌هاي  پژوهش، وجود  يك  نظام منسجم با عنوان نظام تحقيق و توسعه بيمارستاني در بيمارستان‌هاي كشور ضرورت داردكه ابعاد و كاركرد اين نظام براساس نوع، اندازه و ويژگي‌هاي ساختاري بيمارستان مورد نظر متفاوت خواهد بود. يافته هاي پژوهش مشخص ساخت كه در بسياري از كشورهاي توسعه يافته از جمله آمريكا و انگليس، اصول  اوليه و پايه‌هاي نظام تحقيق وتوسعه به طور منسجم شكل گرفته است و در موارد زيادي اين نظام‌، علاوه بر انجام بررسي‌هاي مختلف و نظام‌مندسازي فعاليت‌هاي جاري مرتبط به تحقيق و توسعه، خلق، توسعه و نوآوري در زمينه‌هاي باليني،  دارويي درماني و تحقيق در خدمات بهداشتي درماني را نيزدر درون خود ايجاد كرده است.


نتيجه اين بررسي حاكي از وضعيت نامطلوب فعاليت‌هاي تحقيقاتي در بيمارستان‌هاي ايران در مقايسه با كشورهاي پيشرفته مورد بررسي بود كه در قالب متغيرهاي پژوهش به تفصيل مورد مطالعه قرار گرفت. در اين راستا الگويي مطلوب براي نظام تحقيق و توسعه در بيمارستان‌هاي ايران طراحي شد که با استفاده از روش دلفي توسط متخصصان منتخب ايراني مورد تصديق قرار گرفت. الگوي كلي نظام تحقيق و توسعه در بيمارستان‌هاي ايران داراي هفت جزء اصلي دروندادها، منابع، ساختار سازماني، فرايندها، ارتباطات، عملكرد و بروندادها است، كه در قسمت بعد، محتواي هر يك از اجزاي نظام خود در قالب يك الگوي جداگانه، با ذكر عوامل تشكيل‌دهنده هر جزء، تشريح شده است. در اين الگو استقرار نظام تحقيق و توسعه با دروندادها، منابع، فرايندها، ارتباطات و بروندادهاي مشخص و تعريف شده پيشنهاد شده است. ساختار سازماني اين نظام شامل سه جزء اصلي كميته هماهنگي تحقيق و توسعه، مراكز تحقيق و توسعه پزشكي، و مديريت تحقيق و توسعه (براي مجتمع‌هاي بيمارستاني) و دفتر تحقيق و توسعه (براي بيمارستان‌هاي كوچك و متوسط) در نظر گرفته شده است. همچنين براي ارزيابي عملكرد اين نظام، چهارچوب الگوي كارت امتيازي متوازن پيشنهاد شده است.
واژگان كليدي
تحقيق و توسعه/ تحقيق و توسعه در بخش سلامت/ تحقيق و توسعه بيمارستاني
مقدمه
در سه دهه گذشته كاربرد علوم مديريت در علوم پزشكي به حدي بوده است كه هم اكنون حتي تصور جدايي اين دو موضوع اساسي علم امكان پذير نيست. هم اكنون متخصصان  و دانش پژوهان بسياري با تكيه بر دانش تخصصي و تجربيات مفيد چه در زمينه علوم پزشكي و چه در زمينه مديريتي با تكيه بر اصول ياد شده مهمترين تصميم‌هاي كشوري و بين المللي در مقوله بهداشت و درمان را اخذ مي‌كنند. اين متخصصان علاوه بر آشنايي با علوم تخصصي در حوزه فعاليت بهداشت و درمان از آخرين رخدادهاي علم نوين مديريت آگاهي مي‌يابند و اصول مديريت نوين را در جهت تعالي سازمان و كشور متبوع خود به كار مي بندند. زمينه دخالت علوم مديريت، سازمان و صنايع در عرصه بهداشت و درمان بسيار متنوع و گسترده است كه در اين ميان مقوله تحقيق و توسعه در بهداشت و درمان و مهمترين نهاد آن، يعني بيمارستان، جايگاه خاصي دارد.
سازمان‌ها نياز به دسترسي به دانش قابل اتكا در ارتباط با اهداف و فعاليت‌هاي خود دارند. بيمارستان‌ها نيز از اين موضوع مستثني نيستند، سازمان‌هاي پيچيده‌اي كه استراتژي‌هاي مختلفي را براي ارائه خدمات بهداشتي درماني اجرا مي‌كنند. اين استراتژي‌ها بستگي به عوامل مختلفي نظير مهارت حرفه‌اي، تكنيك‌ها و فن‌آوري‌هاي پيشرفته، وضعيت جامعه و وضعيت سازمان‌هاي ديگر دارد. آنها در محيطي فعاليت مي‌كنند كه سلامت و طول عمر در حال بهبود و افزايش است، انتظارات ذي نفعان  فزاينده مي‌باشد و توسعه دانش و مفاهيم علمي بسيار سريع انجام مي‌شود.
نقش تحقيق و توسعه در اين محيط عبارت از در اختيار گذاشتن دانش لازم براي كمك به ارتقاء سلامتي و ارائه اثربخش مراقبت‌هاي بهداشتي درماني مي باشد.
بيان مسئله
نظام بهداشت و درمان يكي از با اهميت‌ترين و در عين حال استراتژيك‌‌ترين تشكيلات در كشورها به حساب مي‌آيد. وظيفه اين نهاد تامين، حفظ و ارتقاء سلامتي افراد در سطح جامعه است. به دليل همين پيچيدگي و اهميت، مسائل و مشكلات بسياري نيز روياروي اين بخش بوده است كه بالا رفتن هزينه‌‌هاي درمان فقط يكي از اين موارد مي باشد. مسئله وقتي پيچيده‌تر مي‌شود كه بالا رفتن هزينه‌هاي واقعي بخش بهداشت و ساير مسائل و مشكلات اين سيستم به ويژه بيمارستان‌ها با بي‌برنامگي و اتلاف سرمايه‌ها همراه باشد كه در اين صورت نه براي مردم قابل تحمل بوده و نه براي دولت‌ها تامين آن مؤثر است.
در بين سازمان‌هاي مختلف ارائه دهنده مراقبت‌هاي بهداشتي درماني در نظام بهداشت و درمان يك كشور مي‌توان گفت بيمارستان مهمترين واحد مراقبت‌هاي بهداشتي درماني است كه توليد آن اعاده سلامت، ارتقاء بهداشت، پيشگيري از ابتلا به بيماريها، درمان و خدمات توانبخشي است و از طرفي به علت پيدايش و كاربرد تجهيزات و تكنولوژي پيشرفته و استفاده از تخصص‌هاي گوناگون اين توليد بسيار گران تمام مي شود. در اينجاست كه لزوم بررسي وضعيت موجود، شناسايي و رفع مشكلات، برنامه‌ريزي براي آينده بخش درمان، ايجاد نظام ها و سازوكارهاي مناسب و بهبود مستمر و توسعه همه‌جانبه  بيش از هر زمان ديگر ضرورت خود را نشان مي دهد.
در اين ميان تحقيق و توسعه (تحقيق با هدف بكارگيري و اجراي نتايج حاصل از يافته‌ها) به عنوان مهمترين واحد تفكر در هر سيستمي كه ارائه‌دهنده راه‌حل‌هايي براي مشكلات افراد، سازمان‌ها و به طوركلي انجام پژوهش براي توسعه سيستم در همه ابعاد آن مي‌باشد، از گذشته همواره مورد توجه و عنايت خاص قرار داشته است. با شروع قرن جديد انقلابي در زمينه تحقيقات بهداشت و درمان به وقوع پيوسته است. در همين راستا، رشد سريع و روزافزون علم و تكنولوژي، بالاخص شاخه علوم پزشكي پيوسته به اهميت بيمارستان افزوده است به طوري كه در پنجاه سال اخير شاهد انفجاري در عرصه تكنولوژي پزشكي بوده‌ايم (ويلسن ، 1997، ص 57).
امروزه نظام تحقيق و توسعه در قلب فعاليت‌هاي علمي جاي دارد، به طوري كه كشورهاي صنعتي سهم قابل توجهي از درآمد و نيروي كار خود را از طريق مؤسسات غيرانتفاعي واحدهاي توليدي تجاري، به فعاليت‌هاي رسمي تحقيق پايه و كاربردي و توسعه فن آوري اختصاص مي‌دهند. حائز اهميت است كه سهم زيادي از مواد، محصولات، فرآيندها و سيستم‌هاي جديد و پيشرفته نتيجه فعاليت‌هاي تحقيق و توسعه بوده و اين فرآورده‌ها، منبع نهايي پيشرفت اقتصادي به شمار مي‌آيند (توفيق، 1379، صص 22-21).
درباره جايگاه تحقيق و توسعه در بخش بهداشت و درمان و بيمارستان نيز بايد گفت كه طيف خدمات واحدهاي تحقيق و توسعه علاوه بر خدمات قابل ارائه براي بهداشت، درمان و رفاه اجتماعي، شامل خدمات توانبخشي نيز مي‌گردد.  در اين زمينه مي‌توان به نمونه‌هاي عملي موفقي در كشورهاي مختلف از جمله امريكا و انگليس اشاره كرد. همچنين تحقيق و توسعه در بيمارستان‌ها و دانشگاه‌ها نيز جايگاه خاص خود را دارد و درحقيقت، در مجموعه‌هاي بزرگتر تحقيق و توسعه در سطح منطقه‌اي و ملي ادغام مي‌شود. از جمله خدمات اين نظام مي‌توان از مواردي نظير پژوهش‌هاي بنيادي، كاربردي و توسعه‌اي در زمينه‌هاي مختلف تخصصي و سازماني- مديريتي، سنجش نيازها و طراحي و توسعه خدمات جديد، برنامه‌هاي ارزيابي و پايش مراقبت‌ها، خدمات اطلاعاتي، اطلاع‌رساني و آماري، آموزش، اقدام‌هاي نوآورانه، برقراري ارتباط با خدمت‌گيرندگان، و پشتيباني از خدمات مناسب و كيفي نام برد، كه قطعاً نتايج اين فعاليت‌ها بر روي شاخص‌هاي كليدي سازماني همچون بيمارستان مانند رضايت بيمار، بهبود كيفيت و كاهش هزينه‌ها تاثيري انكارناپذير مي‌گذارد.
با توجه به اين اهميت و ضرورت ايجاد  و گسترش نظام تحقيق و توسعه و استقرار آن در بخش بهداشت و درمان كشور، علي الخصوص در بيمارستان‌ها، در جهت شناسايي و رفع مشكلات مجود و با هدف توسعه همه‌جانبه، و فقدان الگويي مناسب در اين زمينه به دليل عدم انجام هيچگونه پژوهشي در اين مورد، لزوم انجام مطالعه‌اي جامع در اين باره بيش از پيش ضرورت مي يابد.
اهداف پژوهش
1- هدف آرماني
ايجاد و گسترش نظام تحقيق و توسعه در بيمارستان‌هاي كشور تا سطح كشورهاي پيشرفته
2- هدف كلي
(الف) مقايسه نظام تحقيق و توسعه در بيمارستان‌هاي كشورهاي منتخب
(ب) ارائه الگو براي ايران
3- اهداف ويژه
1- شناسايي دروندادهاي نظام تحقيق و توسعه در بيمارستان‌هاي كشورهاي منتخب، شامل:
•    شناسايي دروندادهاي اصلي نظام تحقيق و توسعه در بيمارستان‌هاي كشورهاي منتخب
•    دسته‌بندي دروندادهاي اصلي نظام تحقيق و توسعه در بيمارستان‌هاي كشورهاي منتخب
•    شناسايي روش‌هاي كسب دروندادهاي اصلي نظام تحقيق و توسعه در بيمارستان‌هاي كشورهاي منتخب
2-    شناسايي منابع نظام تحقيق و توسعه در بيمارستان‌هاي  كشورهاي منتخب، شامل:
•    شناسايي منابع مالي مورد استفاده نظام تحقيق و توسعه در بيمارستان‌هاي  كشورهاي منتخب
•    شناسايي نحوه تامين منابع مالي نظام تحقيق و توسعه در بيمارستان‌هاي  كشورهاي منتخب
•    شناسايي ويژگي‌هاي اصلي نيروي انساني نظام تحقيق و توسعه در بيمارستان‌هاي  كشورهاي منتخب
•    شناسايي انواع تجهيزات و تسهيلات اصلي مورد استفاده نظام تحقيق و توسعه در بيمارستان‌هاي  كشورهاي منتخب
•    شناسايي انواع تامين كنندگان نظام تحقيق و توسعه در بيمارستان‌هاي  كشورهاي منتخب
•    تعيين انواع خدمات اصلي ارائه شده توسط تامين‌كنندگان نظام تحقيق و توسعه در بيمارستان‌هاي  كشورهاي منتخب
3-    شناسايي ساختار سازماني نظام تحقيق و توسعه در بيمارستان‌هاي  كشورهاي منتخب، شامل:
•    تهيه نمودار سازماني نظام تحقيق و توسعه در بيمارستان‌هاي  كشورهاي منتخب
•    شناسايي پست‌هاي سازماني اصلي موجود نظام تحقيق و توسعه در بيمارستان‌هاي  كشورهاي منتخب
•    شناسايي شرح كلي مسئوليت‌هاي هريك از پست‌هاي سازماني اصلي نظام تحقيق و توسعه در بيمارستان‌هاي  كشورهاي منتخب
4-    شناسايي فرايندهاي كليدي كلان نظام تحقيق و توسعه در بيمارستان‌هاي  كشورهاي منتخب، شامل:
•    شناسايي فرايندهاي كليدي كلان نظام تحقيق و توسعه در بيمارستان‌هاي  كشورهاي منتخب
•    ترسيم مراحل اصلي فرايندهاي كليدي كلان نظام تحقيق و توسعه در بيمارستان‌هاي  كشورهاي منتخب
5-    شناسايي ارتباطات اصلي دروني و بيروني نظام تحقيق و توسعه در بيمارستان‌هاي  كشورهاي منتخب، شامل:
•    شناسايي ارتباطات اصلي دروني نظام تحقيق و توسعه در بيمارستان‌هاي  كشورهاي منتخب
•    شناسايي ارتباطات اصلي بيروني نظام تحقيق و توسعه در بيمارستان‌هاي  كشورهاي منتخب
6-    مقايسه عملكرد نظام تحقيق و توسعه در بيمارستان‌هاي  كشورهاي منتخب، شامل:
•    تعريف محورهاي اصلي عملكرد براساس الگوي كارت امتيازي متوازن (BSC) نظام تحقيق و توسعه در بيمارستان‌هاي  كشورهاي منتخب
•    تعريف شاخص‌هاي منتخب عملكرد در هر محور نظام تحقيق و توسعه در بيمارستان‌هاي  كشورهاي منتخب
•    مقايسه محورها و شاخص‌هاي عملكرد نظام تحقيق و توسعه در بيمارستان‌هاي  كشورهاي منتخب براساس شاخص‌هاي تعيين شده
7-    شناسايي بروندادهاي نظام تحقيق و توسعه در بيمارستان‌هاي  كشورهاي منتخب، شامل:
•    شناسايي انواع محصولات و خدمات اصلي نظام تحقيق و توسعه در بيمارستان‌هاي  كشورهاي منتخب
•    شناسايي انواع پروژه‌هاي انجام شده نظام تحقيق و توسعه در بيمارستان‌هاي  كشورهاي منتخب
•    شناسايي زمينه‌هاي اصلي تحقيق و توسعه در بيمارستان‌هاي  كشورهاي منتخب
•    شناسايي نتايج اصلي نظام تحقيق و توسعه در بيمارستان‌هاي  كشورهاي منتخب
8-    طراحي الگويي براي نظام تحقيق و توسعه در بيمارستان‌هاي  ايران، شامل:
•    طراحي الگوي نظام تحقيق و توسعه در بيمارستان‌هاي  ايران با استفاده از مفاهيم مطرح شده در روش تحليل و طراحي ساخت‌يافته سيستم‌ها (SSADM)  
•    بررسي و آزمون الگوي طراحي شده براساس روش دلفي
•    تحليل يافته‌هاي حاصل از روش دلفي و ارائه الگوي نهايي پيشنهادي براي نظام تحقيق و توسعه در بيمارستان‌هاي  ايران
روش پژوهش
اين پژوهش از نوع تطبيقي- توصيفي و كاربردي است كه به صورت مقطعي در سال‌هاي 82-1380 انجام گرفت، به اين صورت كه وضعيت نظام تحقيق و توسعه بيمارستان‌ها  به منظور انجام يك مطالعه تطبيقي در  كشورهاي منتخب با ابزارهاي گردآوري داده‌ها شامل بررسي پايگاه‌هاي اينترنتي بيمارستان‌ها، پرسشنامه و مصاحبه، در جهت تدوين يك الگو براي ايران مورد بررسي قرار گرفت. چهارچوب بررسي اجزاي نظام تحقيق و توسعه در قالب مفاهيم مطرح شده در نظريه عمومي سيستم‌ها (شامل هفت متغير اصلي كه در دامنه پژوهش ذكر شده است) در علم مديريت مي‌باشد. سپس عملكرد اين نظام براساس الگوي كارت امتيازي متوازن (BSC) كه يكي از روش‌هاي شناخته شده براي ارزيابي عملكرد از ديدگاه مديريتي است، مورد سنجش قرار گرفت. با تحليل يافته‌هاي حاصل از مطالعات نسبت به طراحي الگوي نظام تحقيق و توسعه در بيمارستان‌هاي كشور اقدام شد. آنگاه الگوي بدست ‌آمده با كمك تكنيك دلفي مورد آزمون قرار گرفت و پس از انجام اصلاحات، الگوي نهايي پيشنهادي تدوين گرديد.
جامعه پژوهش عبارت است از نظام تحقيق و توسعه در سه  كشوري كه در بيمارستان‌هاي  آنها اين نظام به شكل تكامل يافته وجود دارد و هر يك از آنها نمونه‌‌اي از انواع نظام‌هاي بهداشتي درماني موجود در جهان هستند: آمريكا (نمونه نظام بهداشت و درمان خصوصي)، انگليس (نمونه نظام بهداشت و درمان ملي)، هندوستان (نمونه نظام بهداشت و درمان مختلط)، و نيز ايران كه الگوي مورد نظر براي مورد اخير تدوين گرديد. به دليل محدوديت امكانات و عدم امكان بررسي نظام تحقيق و توسعه در تمام بيمارستان‌هاي  كشورهاي منتخب، پس از تماس اوليه با سازمان‌هاي مرتبط با امور بيمارستاني در كشورهاي خارجي، دو بيمارستان‌ واجد شرايط (كه حتي‌الامكان از نظر مالكيت و نوع تخصص متنوع باشند) از هر منطقه جغرافيايي- بهداشتي (با پوشش 50 درصد كشور)، براساس وجود پايگاه اطلاع‌رساني بيمارستان‌ها بر روي شبكه اينترنت، به صورت اوليه انتخاب شدند. سپس براساس ميزان اطلاعات موجود درباره بيمارستان‌ها و نظام تحقيق وتوسعه آنها بر روي شبكه اطلاع‌رساني اينترنت، نسبت به تعيين قطعي تعداد نمونه‌ها (8 بيمارستان از هندوستان، 16 بيمارستان از انگليس، 10 بيمارستان از ايالات متحده) اقدام شد. درباره ايران، با توجه به عدم تاثير محل جغرافيايي بيمارستان بر روي موضوع بررسي (وضعيت نظام تحقيق و توسعه)، و واجد شرايط بودن مناسب نمونه‌هاي استان و به ويژه شهر تهران (كه با بررسي مشخص شد با توجه به تازگي اين مفهوم در حيطه بيمارستاني كشور، اين استان در اين زمينه پيشرو مي‌باشد و به نحو مناسب امكان بررسي و دسترسي به داده‌هاي مورد نظر در بيمارستان‌هاي آن وجود دارد)، همچنين در نظر گرفتن امكانات پژوهش،  نسبت به انتخاب نه (9) بيمارستان با سه نوع مالكيت (سه بيمارستان از هر يك از انواع دولتي، تامين اجتماعي و خصوصي)، با توجه به اينكه مشخص شد مالكيت تاثير مستقيمي بر وضعيت نظام تحقيق و توسعه و اجزاي آن دارد، اقدام شد، ضمن اينكه سعي شد حتي‌الامكان بيمارستان‌هاي انتخاب شده داراي تنوع تخصص و تفاوت در اندازه باشند، و از طرف ديگر، فعاليت‌هاي مشخصي را در زمينه تحقيق و توسعه انجام مي‌دهند. ابزار گردآوري داده‌ها در مرحله اول، گزارش‌ها، مجلات، كتب و مجلات موجود و در مرحله دوم، بررسي پايگاه‌هاي اينترنتي، پرسشنامه و مصاحبه بود. براي تحليل اطلاعات از جداول تطبيقي و آمار توصيفي استفاده گرديد.
خلاصه يافته‌ها
در اين قسمت وضعيت هر يك از متغيرهاي اصلي نظام تحقيق و توسعه به صورت مقايسه‌اي در چهار كشور ارائه مي‌شود. جدول (1) وضعيت كلي نظام تحقيق و توسعه را براساس متغيرهاي تعريف شده در كشورهاي منتخب به صورت مقايسه‌اي نشان مي‌دهد.

جدول (1): مقايسه وضعيت متغيرهاي اصلي نظام تحقيق و توسعه بيمارستاني در كشورهاي منتخب
كشورهاي منتخب
متغيرهاي اصلي    هندوستان    ايران    انگليس    ايالات متحده
دروندادها    - نامنسجم:
- سه رده درونداد فكري، رده نيازمندي‌ها، رده مواد فيزيكي
- مواد و نمونه‌هاي آزمايشگاهي (در برخي)
- ضعف در درونداد فكري و روش‌هاي كسب آن    - نامنسجم
- سه رده درونداد فكري، رده نيازمندي‌ها، رده مواد فيزيكي
- مواد و نمونه‌هاي آزمايشگاهي (در برخي)
- ضعف در درونداد فكري و روش‌هاي كسب آن    - منسجم
- سه رده درونداد فكري، رده نيازمندي‌ها، رده مواد فيزيكي
- مواد و نمونه‌هاي آزمايشگاهي (در اكثر موارد)    - منسجم
- سه رده درونداد فكري، رده نيازمندي‌ها، رده مواد فيزيكي
- مواد و نمونه‌هاي آزمايشگاهي (در اكثر موارد)
 

 




انجام پایان نامه

برای دیدن ادامه مطلب از لینک زیر استفاده نمایید

 


سفارش پایان نامه