انجام پایان نامه

درخواست همکاری انجام پایان نامه  بانک مقالات رایگان انجام پایان نامه

سفارش پایان نامه

|

انجام پایان نامه ارشد

 پایان نامه

پایان نامه|پایان نامه بررسي زيرساخت فناوري اطلاعات در كتابخانه هاي واحدهاي دانشگاهي منطقه پنج دانشگاه آزاد اسلامي 128 ص



چكيده
اين پژوهش به روش پيمايشی توصيفی و با هدف شناخت زيرساخت فناوری اطلاعات در کتابخانه های مرکزی واحدهای دانشگاهی منطقه پنج دانشگاه آزاد اسلامی انجام شده است . جامعه پژوهش شامل 15کتابخانه مرکزی وابسته به منطقه پنج دانشگاه آزاد اسلامی است . جهت آگاهی از وضعيت زيرساخت فناوری اطلاعات دوپرسشنامه برای مديران و کتابداران کتابخانه های مرکزی واحدهای دانشگاهی تدوين گرديد. تجزيه و تحليل يافته ها با استفاده از نرم افزار اکسل انجام شد.
      يافته های پژوهش حاکی از آن است که در کل کتابخانه های مرکزی مورد پژوهش ، 5/62درصد کتابداران دارای تحصيلات کتابداری و 5/37درصد دارای تحصيلات غيرکتابداری هستند. از نظر وضعيت تحصيلات مديران کتابخانه های مورد پژوهش ، 3/73درصد مديران دارای تحصيلات کتابداری بوده و6/26درصد دارای تحصيلات غيرکتابداری هستند . از نظر امکانات سخت افزاری ، بيشترين امکانات سخت افزاری شامل کامپيوتر ، چاپگر ، دستگاه محافظ ، تلفن و اسکنر است و بيشترين امکانات نرم افزاری موجود شامل نرم افزار جامع کتابخانه و CD-ROM های آموزشی می باشد. بيشترين استفاده از منابع الكترونيكي در كتابخانه هاي مورد پژوهش مربوط به كتاب الكترونيكي به صورت   CDو پايگاههاي اطلاعاتي  به صورت online  مي باشد . در کتابخانه های مرکزی واحدهای دانشگاهی منطقه پنج ، جهت ارائه خدمات بازيابی اطلاع رسانی بيشتر از روش جستجوی اطلاعات به صورت کامپيوتری استفاده می شود و نرم افزار مورد استفاده در اکثر کتابخانه های دانشگاهی نرم افزار شرکت پارس آذرخش بوده است .
     از نظر ديدگاه مديران کتابخانه ها ، عمده ترين موانع استفاده از فناوری اطلاعات ، نبود کارکنان آموزش ديده و عدم آموزش کافی می باشد . تقريبا 40% درصد از مديران کتابخانه ها ، دوره های آموزشی ضمن خدمت آموزش استفاده از فناوری اطلاعات را گذرانده اند.

کليدواژه ها : زيرساخت اطلاعاتی  ، فناوری اطلاعات ، زيرساخت فناوری اطلاعات ، کتابخانه مرکزی دانشگاهی ، منطقه پنج دانشگاه آزاد اسلامی







فصل اول:

معرفي پژوهش







1-1- مقدمه
امروزه دسترسی کاربران کتابخانه های دانشگاهی به روزآمدترين منابع علمی در کوتاه ترين زمان ممکن، ضرورتی است که اين کتابخانه ها را از ارايه پيشرفته ترين خدمات اطلاع رسانی ناگزير می سازد. کتابخانه ها برای ايفای رسالت سنگينی که در جهت  ارايه خدمات اطلاع رسانی نوين بر دوش دارند، نيازمند به کارگيری فناوری اطلاعات در پيچيده ترين سطوح ممکن هستند. فناوری اطلاعات که کتابخانه به مفهوم امروز، بدون آن معنا نمی يابد، ضرورتاً متکی بر عناصر بنيادينی است که زيرساخت فناوری اطلاعات را تشکيل می دهند.
زيرساخت به معنی بنياد يا شالوده ای است که يک سازمان يا نظام بر آن استوار شده است. به بيان ديگر، امکانات ، خدمات و تأسيسات اساسی مورد نياز برای عملکرد يک مجموعه مانند نظام های ارتباطی، سازمان های عمومی و ... زيرساخت خوانده می شود (آمريكن هريتيج ، 2009)
زيرساخت فناوری اطلاعات شامل عناصر بنيادينی است که فعاليت های اطلاعاتیِ مبتنی بر فناوری، بر آن استوار می شوند و بدون فراهم بودن اين عناصر و شرايط در سطح مطلوب ، استفاده کارآمد از فناوری اطلاعات تحقق نخواهد يافت.   
     هنوز تعريفی جامع و دقيق از مفهوم زيرساخت اطلاعات يا فناوري اطلاعات ارائه  نشده است . اين مفهوم معمولا با بيان عناصر تشكيل دهنده زير ساخت مورد نظر تعريف شده است. احتمالا آترتون  (1977) تنها كسي است كه تعريف روشني از زير ساخت اطلاعات ارائه داده است. به تعبير او ، زيرساخت اطلاعاتي هركشوري توانائيهاي ملي در دسترسي به دانش و اطلاعات و همچنين انتقال دانش و اطلاعات به منظور استفاده عملي از دانش است .(داورپناه ، 1384، ص118-120)
     کتابخانه دانشگاهی به عنوان مرکزی که مسووليت ارايه خدمات اطلاعاتی به جامعه وسيعی از دانشجويان و اعضای هيأت علمی را برعهده دارد ، نيازمند همگامی با نوآوری های موجود در زمينه اطلاع رسانی است. افزايش تصاعدی توليدات علمی و تأکيد روزافزون دانشگاه ها بر انجام پژوهش های پربار علمی ، روز به روز بر سنگينی وظايفی که بر دوش کتابخانه های دانشگاهی است ،می افزايد. اين کتابخانه ها تنها زمانی می توانندرضايت کاربران خود را جلب نمايند که خدمات اطلاع رسانی مورد تقاضای کاربران

را در مطلوب ترين سطح ممکن ارايه دهند و تحقق اين هدف در گرو  فراهم بودن امکاناتی مانند نيروی انسانی متخصص، بودجه کافی، تجهيزات سخت افزاری و نرم افزاری مناسب و ديدگاه مثبت و پذيرای سازمانی و مديريتی در رابطه با فناوری اطلاعات است .
     در مورد كتابخانه هاي دانشگاهي ايران نيز ، امروز بيش از گذشته، دلايلي وجود دارد كه استفاده از فن آوري اطلاعات در كتابخانه ها و خودكارسازي آنها را ضروري مي سازد. افزايش رو به رشد كاربران، نياز بيشتر به استفاده از مواد كتابخانه اي در داخل و خارج از كتابخانه ها، رشد ميزان مواد منتشر شده ، تغيير ماهيت مواد مطالعاتي (به معني استفاده بيشتر از لوح هاي فشرده، مجلات الكترونيكي، پايگاه هاي اطلاعاتي پيوسته ) و توسعه كامپيوترهاي جديدتر و ارزان تر، تنها بخشي از دلايلي هستند كه بر خودكارسازي تاكيد دارند. علاوه بر فعاليت هاي داخلي عادي مثل فهرست نويسي ، فراهم آوري و كنترل امانت ، فن آوري هاي اطلاعاتي را مي توان در كتابخانه براي ساير فعاليت ها مثل پردازش اطلاعات به كار گرفت . از آنجا كه اكثر كتابخانه هاي دانشگاهي به انجام فعاليت هاي تحقيقاتي مي پردازند، پردازش اطلاعات براي آنها بسيار اهميت دارد (ناخدا وحري ،1384، ص 57- 76).
              
 1-2- بيان مساله
  امروزه دگرگونی همه جانبه منابع و خدمات کتابخانه ای، کتابخانه های دانشگاهی را در معرض آزمونی دشوار قرار داده است . در اين شرايط دگرگون شده ، کتابخانه هايی در انجام رسالت آموزشی و پژوهشی خود موفق خواهند بود که با درک صحيح شرايط کنونی در جهت فراهم آوری زيرساخت های مناسب ، برای همگامی با شرايط امروز حرکت کنند . دانشگاه آزاد اسلامی که کانون آموزش و پژوهش خيل عظيمی از فرزندان مستعد کشور است ، با واقف بودن بر رسالتی که بر دوش کتابخانه های دانشگاهی قرار دارد، همواره در تلاش ارتقای سطح کمی و کيفی کتابخانه های خود بوده است. در اين راستا کتابخانه های مرکزی واحدهای دانشگاه آزاد اسلامی به منظور ارايه خدمات بهينه برای جامعه استفاده کنندگان و جلب رضايت آنان به فراهم آوردن امکانات زيربنايی لازم همت گماشته اند . کتابخانه های مرکزی واحدهای منطقه پنج دانشگاه آزاد اسلامی نيز که 15 واحد دانشگاهی را شامل می شود ، در تلاش جلب رضايت شمار بسيار مخاطبان خود به ارايه خدمات کتابخانه ای مختلف اقدام می کنند. با توجه به ضرورت شناخت وضعيت فعلی جهت برنامه ريزی های آتی ، پژوهش حاضر، مطالعه زيرساخت های فناوری اطلاعات در اين کتابخانه ها را هدف خود قرار داده است .
     با بررسي زيرساخت هاي  فناوري اطلاعات در كتابخانه هاي مركزي واحدهاي  دانشگاهي منطقه پنج ، نقاط ضعف و قوت اين كتابخانه هاي دانشگاهي در زمينه های مربوطه مشخص مي شود و يافته های پژوهش می تواند با فراهم آوردن داده های لازم و انعکاس وضعيت موجود ، در برنامه ريزی های آتی کتابخانه های يادشده کاربرد داشته باشد . از آن جا که زيرساخت فناوری اطلاعات در کتابخانه ها شامل عواملی مانند نيروی انسانی، امکانات و تجهيزات فناوری، امکانات مالی، شرايط سازمانی و جو حاکم بر کتابخانه ها از نظر پذيرش فناوری اطلاعات يا مقاومت در مقابل آن است ، پژوهش حاضر به بررسی عوامل يادشده می پردازد
.
1-3- اهميت پ‍ژوهش
با بررسي زيرساخت هاي  فناوري اطلاعات در كتابخانه هاي مركزي  واحدهاي  دانشگاهي منطقه پنج ، نقاط ضعف و قوت اين كتابخانه هاي  دانشگاهي در رابطه با زيرساخت هاي فناوري اطلاعات مشخص مي شود تا كتابخانه ها بتوانند با استفاده از نتايج اين تحقيق زيربناي مناسب را پايه ريزي كرده و خدمات اطلاعاتي خود را بهينه كنند. همچنين مي تواند كمك خوبي براي مسئولان كتابخانه هاي دانشگاهي  باشد تا در صورت مصمم شدن به تامين زيرساخت (زيربناي ) فناوري اطلاعات با اطلاع از وضعيت زيرساخت هاي فناوري اطلاعات در كتابخانه هاي مربوطه و با بهينه سازي خدمات اطلاعاتي خود  از هدر رفتن منابع مالي و وقت پژوهشگران خود جلوگيري كنند .

1-4- اهداف پژوهش
هدف كلي :
هدف كلي پژوهش شناخت زيرساخت فناوري اطلاعات در كتابخانه هاي مركزي  واحدهاي دانشگاهي منطقه پنج است
اهداف ويژه :
1-4-1 شناخت  وضعيت زيرساخت فناوري اطلاعات  كتابخانه هاي مركزي  واحدهاي دانشگاهي منطقه پنج از نظر نيروي  انساني ؛
1-4-2- شناخت  وضعيت زيرساخت فناوري اطلاعات  كتابخانه هاي مركزي واحدهاي دانشگاهي منطقه پنج از نظر امكانات و تجهيزات  ؛
1-4-3- شناخت وضعيت زيرساخت فناوري اطلاعات كتابخانه هاي مركزي واحدهاي دانشگاهي منطقه پنج از نظر بودجه و امكانات اقتصادي  ؛
1-4-4-  شناخت  وضعيت زيرساخت فناوري اطلاعات  كتابخانه هاي مركزي واحدهاي دانشگاهي منطقه پنج از نظرشرايط سازماني ؛
1-4-5-  آگاهي از ديدگاه مديران كتابخانه هاي مرکزی  واحدهاي دانشگاهي منطقه پنج در مورد زيرساخت فناوري اطلاعات در كتابخانه هاي مورد بررسي ؛

1-5- سوالات پژوهش
1-5-1-  وضعيت زيرساخت فناوري اطلاعات در كتابخانه هاي مركزي  واحدهاي دانشگاهي منطقه پنج دانشگاه آزاد اسلامي از نظر نيروي انساني چگونه است ؟
1-5-2- وضعيت زيرساخت فناوري اطلاعات در كتابخانه هاي مركزي  واحدهاي دانشگاهي منطقه پنج دانشگاه آزاد اسلامي از نظر امكانات و تجهيزات فني  چگونه است ؟
1-5-3-  وضعيت زيرساخت فناوري اطلاعات در كتابخانه هاي مركزي  واحدهاي دانشگاهي منطقه پنج دانشگاه آزاد اسلامي از نظر بودجه و امكانات اقتصادي  چگونه است ؟
1-5-4-  وضعيت زيرساخت فناوري اطلاعات در كتابخانه هاي مركزي  واحدهاي دانشگاهي منطقه پنج دانشگاه آزاد اسلامي از نظر شرايط سازماني چگونه است ؟
1-5-5-  ديدگاه مديران كتابخانه هاي مركزي واحدهاي دانشگاهي منطقه پنج دانشگاه آزاد اسلامي در مورد زيرساخت فناوري اطلاعات در كتابخانه هاي مورد بررسي چگونه است ؟

1-6- تعاريف عملياتي
1-6-1- فناوري اطلاعات
فناوري اطلاعات عبارت است از مجموعه اي از امكانات سخت افزاري ، نرم افزاري ، وسايل ارتباطي ، تجهيزات ، پايانه ها ، ارتباطات رايانه اي و انواع شبكه هايي كه اطلاعات از طريق آنها منتقل ، ضبط ، ويرايش ، ذخيره ، تكثير يا اشاعه مي شود .

1-6-2-  زيرساخت فناوري اطلاعات
در اين  پژوهش زيرساخت فناوري اطلاعات عبارت است از مجموعه اي از امكانات سخت افزاري ، نرم افزاري ، وسايل ارتباط از راه دور ، تجهيزات ، نيروي انساني ، بودجه ، و منابع اطلاعاتي مناسب و مطلوب كه پايه و زيربناي فناوري اطلاعات در كتابخانه هاي مركزي واحدهاي دانشگاهي منطقه پنج را فراهم مي كند.

1-6-3- كتابخانه دانشگاهي  
عبارتست از  كتابخانه اي  كه بوسيله يكي از واحدهاي  دانشگاهي منطقه پنج  براي استفاده دانشجويان و استادان همان دانشگاه در يكي از مراكز دانشگاهي منطقه پنج دانشگاه آزاداسلامي تاسيس شده و مديريت و نگهداري آن نيز با دانشگاه است . در اين پژوهش كتابخانه هاي مركزي واحدهاي دانشگاهي مورد بررسي قرار گرفته است .
 
1-6-4-شرايط سازماني
در اين پژوهش منظور از شرايط سازماني ، وضعيت ساختار سازمانی کتابخانه های مورد پژوهش و وضعيت نظارت و حمايت سازمان های متبوع کتابخانه ها در رابطه با زيرساخت های فناوری اطلاعات است .

1-6-5- خدمات تركيبي
در اين پژوهش منظوراز خدمات تركيبي اين است كه عمليات كتابخانه اي مرتبط با امور مربوط به خدمات فني و عمومي در كتابخانه با هم و به صورت يكجا صورت مي گيرد . به اين معنی کتابدار به خدمت در هر دو نوع خدمات فوق اشتغال دارد.

1-6-6- منطقه پنج دانشگاه آزاد اسلامي
منطقه پنج دانشگاه آزاد اسلامی در غرب کشورو در استان مرکزی شهر اراک واقع شده است . منطقه پنج دانشگاه آزاد اسلامی شامل 15 واحد دانشگاهی و 9 مرکزآموزشی در استان های مرکزی ، لرستان و همدان می باشد .
      واحدهای مذکوردر استان مرکزی شامل آشتيان ، اراک، تفرش ، خمين ، ساوه ، فراهان ، محلات و نراق و مرکز آموزشی جاسب ، کميجان ، شازندو مهاجران می باشد . در استان لرستان شامل واحدهای اليگودرز، بروجرد، خرم آباد و دورود و مراکز آموزشی کوهدشت ، سلسله و دلفان می باشد و در استان همدان شامل واحدهای تويسرکان ، ملايرو همدان و مراکز آموزشی نهاوندو اسدآباد می باشد.
     واحدهای منطقه از نظررتبه دانشگاهی از سطح کوچک تا جامع تقسيم بندی می شوند .

1-7-  متغيرهاي اساسي پژوهش
1-7-1- متغير مستقل : كتابخانه هاي مركزي  دانشگاهي منطقه پنج دانشگاه آزاد اسلامي
1-7-2-  متغير وابسته : زيرساخت هاي  فناوري اطلاعات در كتابخانه هاي مركزي  واحدهاي دانشگاهي منطقه پنج دانشگاه آزاد اسلامي







فصل دوم:
مباني
نظري پژوهش






2-1- مقدمه
انسان از آغاز به كارگيري زبان گفتاري به دليل نياز به اطلاعات داده هايي را جمع آوري و براساس آنها داده ها يا اطلاعات جديدي به دست آورد. سپس با كنجكاوي در پديده هاي طبيعت و ايجاد نخستين ابزارها و لوازم دست ساز ، فناوري را در ابتدايي ترين شكل آن آموخت. با پيدايش زبان نوشتاري ، اطلاعات انسان مكتوب شد و قابل انتقال به معاصران يا آيندگان گرديد. بدين ترتيب ، رسانه هاي ذخيره سازي اوليه كاملا ابتدايي ، دستي ، و از نوع لوحهاي سنگي ، گلي ، چوبي يا پوستي و... بودند . با گسترش تمدن ، به تدريج حجم اطلاعات فزوني يافت و ضرورت نظم و ترتيب در ذخيره سازي اطلاعات و بازيابي مجدد آنها مطرح شد .متعاقب اين امردفترها و ديوانها به وجود آمدندو نظام دفترداري و ديوان سالاري شكل گرفت . در سير زمان با پيشرفت دانش و فناوري به انقلاب اطلاعاتي رسيديم و امروزه نيز با رشد شتابان فناوري ، بزودي اين مرحله را پشت سر خواهيم گذاشت (يغمايي ، 1384، ص 131).
     تكامل فناوري ذخيره سازي و بازيابي اطلاعات ، پيش از هرچيز ، مرهون وجود رايانه و دانش ارتباطات و در حقيقت وابسته به آنهاست . تكامل فني رايانه در زمينه ذخيره و بازيابي اطلاعات كه تقريبا از سال 1948 ميلادي شروع شد ، در دوره ها و يا نسلهاي مختلف صورت گرفته است . دوره هاي مذبور از نظر امكانات نرم افزار ، ايجاد فايلها ، نحوه ذخيره و بازيابي اطلاعات و بالاخره پيدايش بانكهاي اطلاعاتي كه در تحول فناوري ذخيره و بازيابي اطلاعات پديده اي استثنايي وچشمگير است حائز اهميت است (يغمايي ، 1384 ، ص131).
      امروزه اطلاعات از اركان توسعه و محور اساسي تصميم گيري در ابعاد مختلف اقتصادي ، فرهنگي ، اجتماعي و غيره مي باشد. به عبارت ديگر اطلاعات و فناوري اطلاعات آنچنان برجنبه هاي مختلف زندگي افراد و اجتماعات تاثير گذارده است كه نمي توان از آن غفلت نمود.
     تعاريف مختلفي از فناوريهاي اطلاعاتي ارائه شده است . آذرنگ تكنولوژي اطلاع رساني / اطلاعاتي را مجموعه ابزارها ، ماشينها ، دانش فني ، روشها و مهارتهاي استفاده از آنها ، در توليد ، دادو گرفت ، پردازش ، انباشت ، بازيابي ، جابجايي ، انتقال و مصرف اطلاعات از ساده ترين تا پيچيده ترين و از اوليه ترين تا پيشرفته ترين مراحل اطلاعاتي مي داند و اظهار مي دارد با اين تعريف تمام سخت افزارها مانند رايانه و لوازم جانبي آن و همچنين ابزارهاي ارتباط دوربرد و شبكه هاي اطلاع رساني نظير اينترنت و بسياري از نرم افزارهايي كه براي ذخيره ، پردازش ، آماده سازي ، بازيابي و مصرف اطلاعات به كار مي روند در اين رده قرار مي گيرند(آذرنگ، 1370) .
      داورپناه فناوري اطلاعات را فناوريهايي مي داند كه امكانات لازم را براي جمع آوري ،  انباشت ، پردازش و توزيع اطلاعات را فراهم مي كند او محور اين فناوريها را رايانه و ارتباطات راه دور مي داند. در معناي وسيعتر فناوري را مي توان : وسايل متفاوت و مختلف براي دستيابي ، ذخيره سازي و انتقال اطلاعات با استفاده از رايانه ، ارتباطات دوربرد و ميكروالكترونيك براي پشتيباني و تقويت فرايند توسعه تعريف نمود(داورپناه، 1384، ص119).
2 -2-  تاريخچه كاربرد فناوري اطلاعات
تكنولوژي را كه امروز فناوري ترجمه مي كنند از دو واژه (techne) به معني "فن " و (logy) به معني"دانش " يا منطق تشكيل شده است . بنابراين به تكنولوژي ، دانش فني هم مي توان گفت .
      اگر علم را آگاهي و شناخت انسان نسبت به كاينات و طبيعت و پديدآورنده دانش تعريف كنيم ؛ "فناوري "(تكنولوژي يا دانش فني ) بنا به تعريف يونيدو  (سازمان توسعه صنعتي ملل متحد) كاربرد علوم در صنايع با استفاده از روشها و مطالعات منظم و هدف دار است " و يا كاربرد دانش علمي به منظور بهبودو ارتقاي سطح زندگي است .
     "فناوري " مجموعه اي نظام يافته ، متشكل از ماشين افزار  ، انسان افزار  ، اطلاعات و سازمان افزار  است (مهدوي ، 1379)
     تكنولوژي اطلاعات مبحث نسبتا جديدي است كه در اواخر 1970 مطرح و در 1980جايگاه خويش را يافت . جالب است بدانيد تا سال 1984 در ، فرهنگ اصطلاحات علمي و تكنولوژي مك گراهيل هيچ مدخلي درباره تكنولوژي اطلاعات وجود نداشته است . حتي امروزه نيز تعريف جامعي از اين عبارت وجود ندارد . اين شايد بعلت ماهيت در حال تغيير آن باشد. بسياري از مردم تكنولوژي اطلاعات را مترادف با علوم كامپيوتر و برخي ديگر آن را را به عنوان ارتباطات راه دور مي دانند. در بعضي مواقع نيز حتي بعنوان تكنولوژي انتشاراتي مورد استفاده قرار گرفته است .



    شايد تعريف زير يكي از جامع ترين تعاريف باشد: به مجموعه وسايل ، تجهيزات ، ابزارها و نيز دانش و مهارت استفاده از آنها در امر گردآوري ، ذخيره ، بازيابي و انتقال اطلاعات ، تكنولوژي اطلاعات مي گويند. در اين مبحث از ساده ترين وسايل و ابزارهاي كتابخانه تا پيچيده ترين و پيشرفته ترين ماهواره هاي ارتباطي و كامپيوترها در امر انتقال اطلاعات استفاده مي شود.
     رشد سريع و غير قابل مهار حجم اطلاعات توليد شده در جهان امروز، غالب مردم بويژه كساني كه در امور كنترل ، سازماندهي و هدايت جريانهاي اطلاعاتي فعاليت مي كنند را با مسئله اي مهم روبرو ساخته است . اطلاعات به صورت تصاعد هندسي رشد مي يابدو تقريبا هر ده سال ، حجم اطلاعات توليد شده ، در زمينه هاي علمي و فني حدودا دو برابرمي شود..
     كامپيوتر در دهه 1960به كتابخانه ها راه يافت و در دهه 1970مهمترين ابزار بازيابي سريع و دقيق منابع عظيم كتابخانه هاي بزرگ اروپا و آمريكا شد. كم حجم شدن كامپيوترها ، ارزان شدن قيمت و حجيم شدن حافظه آنها ،‌ عرضه نرم افزار ساده تر و برقراري همكاري جدي ميان متخصصان كامپيوتر و كتابداران از عواملي بودند كه استفاده از كامپيوتر را در امر ذخيره و بازيابي اطلاعات غير قابل اجتناب كردند. ورود ميني كامپيوترها با حافظه هاي وسيع و ارزان قيمت ، كتابخانه هاي كوچك را نيز به ماشيني كردن خدمات تشويق كرد. پيشرفت تكنولوژي كامپيوتر از جمله امكان ذخيره مقدار زياد اطلاعات ، حجم استفاده از اطلاعات ذخيره شده در كامپيوترها را بسيار افزايش داد(دياني ، 1369، ص72) .
تاريخچه فناوري اطلاعات را به صورت زير مي توان تقسيم بندي كرد: (مهدوي ، 1379 ، ص4)
2-2-1- از ابتدا تا قرن 18
قرنهاست كه دانشمندان تلاش مي كنند تا مدارك دستنويس ، كتابها ، اسناد و هر آنچه را كه گواهي بر انديشه و دانش بشري است ، سازماندهي كنند. سازماندهي چنين فعاليتهايي قواعد خاص خود را دارد . اين قواعد از زماني شكل گرفت كه بشر انديشه اش را بر چيزي نگاشت . ترتيب و توالي مطالب نگاشته شده ، خود از نوعي قواعدسخن مي گويد . وقتي بشر مي انديشد تا آنچه را مي نگارد به دنبال هم قرار دهد، نخستين گام و مهمترين گام را در بازيابي آنچه ثبت و ضبط كرده بود ، برداشت . شروع فعاليت هايي براي ثبت و ضبط مطالب را مي توان در تاريخ رده بنديها و تاريخ كتابخانه ها جستجو كرد.  كهن ترين پيشينه اي كه از تقسيم بندي و طبقه بندي اطلاعات در تاريخ سراغ داريم ، سياهه اي گلين كتابهاي اكد و سومر بوده كه روي سنگ حك شده است و از خرابه هاي نيپور شهري باستاني واقع در بين النهرين كنار رود فرات ،‌ فهرستي از واژه هاي رده بندي شده بدست آمده كه قدمت آن به 2000سال قبل از ميلاد مسيح (ع) مي رسد.

      در شهر باستاني اريك  بخشي از يك فرهنگ لغت كشف شده كه باستان شناسان ، قدمت آن را تا 2300سال قبل از ميلاد ذكر كرده اند. اولين گامهاي جدي مستند سازي ، در ارتباط با كتابهاي مذهبي برداشته شده كه در آن زمان بيش از ساير مواد ، مورد استفاده قرار مي گرفتند.
     به طور كلي ، آغاز تهيه كتابشناسي هاي نظام يافته را مي توان با سياهه برداري و فهرست بندي كتابخانه هاي اختصاصي در خاورميانه ، آسيا و اروپا ، همزمان دانست كه تاريخ آن به بيش از 2000سال قبل باز مي گردد. بدون ترديد قبل از آن نيز، تلاشهايي صورت گرفته است كه ما از آن بي اطلاعيم .
      با توسعه صنعت چاپ ، كتابخانه هااز نظر منابع غني شده و مورد استفاده دائمي مراجعين جهت بازيابي قرار گرفتند و به موازات آن ، رده بندي ، فهرست نويسي و نمايه سازي هم روبه گسترش نهادو بر پايه نيازهاي جديد، نخستين كتابشناسي هاي نظام يافته تدوين گرديد.
2-2-2- نخستين كتابشناسي ها
اولين كوشش شناخته شده در تاليف كتابشناسيهاي جهاني توسط دانشمندي به نام سويس كنراد گسنر  انجام گرفت كه فهرست رده بندي شده اي از 20000عنوان كتاب را در سال 1548منتشر كرد . در سال 1683نيز كتابفروشي به نام كرانليوس بوهم   در شهر آمستردام ، كتابي انتشار داد كه در آن 2000عنوان كتاب به شيوه اي دقيق ، رده بندي شده بود . در سال 1853نيز در ايالات متحده آمريكا ، پيشنهادي براي تهيه يك فهرستگان ملي از همه مواردي كه در آمريكا در دسترس بود ،‌ارائه شد كه به علت نبود تكنولوژي مناسب ، اين كار صورت نگرفت ، اما در عين حال تلاشهاي ديگري براي تهيه كتابشناسيهاي نظاميافته ، هم در آمريكا و هم در اروپا در طول همان دوره انجام مي گرفت .
2-2-3- قرن هجدهم
قرن هجدهم ، نقطه عطفي در تاريخ دكومانتاسيون و عرصه درخشاني در تاريخ علوم و فنون دانشهاي كتابداري و اطلاع رساني است . در قرن هجدهم علوم ، خصوصا علم فيزيك روبه گسترش نهادند كه ضرورت طبقه بندي هاي تازه اي در علوم احساس شد و تقسيم بنديهاي گوناگوني از علوم و معارف بشري به دست آورده شد.
     انقلاب صنعتي ، تكنولوژي را كانون اصلي توجهات بشر قرار داد. پيوند علم و تكنولوژي و نياز خاصي كه به استفاده از آخرين نتايج علمي احساس مي شد ، دانش جديدي را به نام دانش" اطلاع رساني " به وجود آورد.

2-2-4- قرن نوزدهم
در قرن نوزدهم ، دانشهاي كتابداري و اطلاع رساني به شكوفايي رسيد . در پايان قرن نوزدهم ، مسئله تهيه كتابشناسيها ، جدي تر شد و در پاسخ به اين مهم در سال 1893 ، موسسه بين المللي كتابشناسي  در بروكسل پايتخت بلژيك به منظور برنامه ريزي براي ثبت داده هاي كتابشناختي ، تاسيس گرديد. در طول 50سال اين وظيفه ، گسترش يافت ، تكنيكهايي جديد سازماندهي ، تجزيه و تحليل موضوعي ، كتابشناسي توصيفي و حاشيه نويسي و تفسيرنويسي را نيز شامل گرديد. اين وظايف جديد كه در تئوري وعمل با نظامهاي كتابداري سنتي يا قرار دادي متفاوت بود(دكومانتاسيون ) ناميده شد.
      در اروپا ، دكومانتاسيون ترجيحا ، به كتابداري غير قراردادي ، يا روشي كه براي سازماندهي و تجزيه و تحليل مواد چاپي غير كتابي ، مورد استفاده قرار مي گيرد ، اطلاق گرديد. طبقه بندي دهدهي جهاني نيز كه در اين زمان گسترش يافته بود ، هرگز براي طبقه بندي كتابها در كتابخانه به كار گرفته نشد و به عنوان نظامي كه با استفاده از كدها و علائم براي طبقه بندي و مواد غير كتابي بهتر و مناسبتر است ، مورد توجه قرار گرفت .
      همزمان با تحولي كه در شيوه هاي بازيابي محتواي مدارك صورت مي گرفت ، در سالهاي 1930و بعد از آن نسخه برداري نيز توسعه يافت و انتقال حجم عظيمي از دانش مكتوب را در قالب كتاب ، مجله و ساير مواد فراهم آمده بود ، با استفاده از ميكروفيلم و ميكروفيش آسانتر و عملي تر ساخت .
2-2-5 . دكومانتاسيون بعد از 1958
در حاليكه در اروپا ، بحثهاي گسترده اي بين دكومانتاسيونيستها براي ارائه تعاريف دقيقي از دكومانتاسيون وجود داشت ، در ايالات متحده آمريكا ، اين اصطلاح "به هر روش كتابداري غير قراردادي براي تجزيه و تحليل موضوعات مدارك رديف اول و هرنوع فعاليت تحقيقي مربوط به روشها " تعبير مي شد.
     اطلاق(( علم اطلاع رساني )) به(( دكومانتاسيون )) را مي توان از 1958 به بعد دانست ، يعني زماني كه كنفرانس بين المللي اطلاع رساني علمي در شهر (( واشنگتن )) برگزار گرديد. در اين كنفرانس جنبه هاي مختلف دكومانتاسيون ، تشريح و بسط داده شد كه شامل زبانشناسي ، ترجمه ماشيني ، چكيده نويسي و نمايه سازي خودكار ، آموزش حرفه اي براي تربيت دانشمندان علم اطلاع رساني بود.
     در اين نشست ، چهره هاي مهم دكومانتاسيون از اروپا ، امريكاي شمالي و جنوبي و آسيا شركت داشتند . از طرفي افزايش استفاده از اطلاعات علمي و فني سبب گرديد كه افرادي كه با تحقيق و پژوهش سرو كار دارند ، مانند دانشمندان ، مهندسين ، دانشگاهيان ، مديران صنايع ، انجمنهاي علمي ،‌سازمانهاي دولتي و ... در انتظار يافتن شيوه هاي مناسبي براي سازماندهي اطلاعات علمي و فني از سوي دكومانتاسيونيستها بودند ، زيرا آماده سازي و انتقال اطلاعات ، جزء جدايي ناپذير تحقيق و توسعه به شمار مي رفت .
      اگرچه ، استفاده از اصطلاح ((علم اطلاع رساني)) بعد از 1958 رايج گرديد، مع هذا، بحث پيرامون تعاريف آن همچنان ادامه داشت . شايد پذيرفته ترين تعريف از علم اطلاع رساني ، تعريفي باشد كه در سال 1962در موسسه تكنولوژي جورجبا از آن به عمل آمد. در اين تعريف آمده است :
((اطلاع رساني دانشي است كه به بررسي خصوصيات و رفتار اطلاعات ، نيروهاي حاكم بر جريان اطلاعات و ابزار آماده سازي اطلاعات براي به حداكثر رساندن دستيابي و قابل استفاده نمودن آن ، مي پردازد . آماده سازي اطلاعات شامل جمع آوري ، سازماندهي ، ذخيره ، بازيابي ، تفسير ، اشاعه و استفاده از آن مي گردد. همچنين دانش اطلاع رساني ، سه ركن اساسي و شناخته شده دارد كه شامل موارد زير مي باشد:
 □ تئوري اطلاعات (سيبرناتيك ، زبان شناسي و منطق )
□ تكنولوژي اطلاعات (ارتباطات و علوم كامپيوتر)
□ مديريت كتابخانه ها و مراكز اطلاعاتي
 مهمترين محرك و عامل توسعه علوم اطلاع رساني از 1958 به بعد كامپيوتر بوده است . كامپيوترهاي نسل سوم مانندIBM375/148 كه در آن زمان ، بهترين تكنولوژي براي تجزيه و تحليل داده هاي عددي به شمار مي رفتند ، در آماده سازي ماشين اطلاعات بكار گرفته شدند ، آنهاقادر بودند ميليونها واحد اطلاعات ذخيره شده را در دسترس مراجعين قرار دهند. استفاده از كامپيوتر ، همراه با پيشرفتهايي كه در تكنولوژي ارتباطات راه دور حاصل شده بود، مناسبترين پاسخ به مشكلات علم اطلاع رساني به شمار مي رفت .
2-2-6 . عصر حاضر
از 1970به بعد دانشمندان علم اطلاع رساني پي بردند كه مسائل و مشكلات سازماندهي ، دستيابي و بازيابي اطلاعات ، پيچيده تر از آن است كه آنها تصور مي كردند.
     به كارگيري كامپيوتر در پردازش اطلاعات در عين حالي كه ظرفيت استفاده از اطلاعات را افزايش مي داد ، پيچيده تر شدن كار را نيز به دنبال داشت ، تا مدتها روش ذخيره و بازيابي اطلاعات بصورت دستي انجام مي گرفت و براي اين منظور ، قواعدي نيز وضع گرديده بود كه پاسخگوي نياز نظامهاي دستي بود و كتابخانه ها و مراكز اطلاعاتي نيز كم و بيش آنها را رعايت مي كردند. اما با ورود كامپيوتر به عرصه خدمات اطلاع رساني ، لازم بود كه قواعد و استانداردهاي جديدي وضع گردد تا با استفاده از تسهيلاتي كه كامپيوتر فراهم آورده بود ، نظامها مختلف بتوانند در منابع يكديگر سهيم شوند. تقسيم منابع و انتقال اطلاعات ، از

طريق مبادله ديسك ، نوار ، وترمينالها ( اتصال مستقيم  On-line) مستلزم آن بود كه در همه مراحل ذخيره و بازيابي ماشين اطلاعات ، از استانداردهاي معين مانند استاندارد فرمهاي ماشين خوان ، استانداردارتباطات ، استاندارد الگوي استفاده كننده و غيره ... پيروي شود(مهدوي ، 1379، ص5)    

.

انجام پایان نامه

برای دیدن ادامه مطلب از لینک زیر استفاده نمایید

سفارش پایان نامه

نقشه